Επικαιρότητα

Νέος Αναπτυξιακός Νόμος

Η Γενική Γραμματεία Στρατηγικών και Ιδιωτικών επενδύσεων βρίσκεται σε διαδικασία σύνταξης του νέου αναπτυξιακού νόμου με στόχο την επανεκκίνηση της ελληνική οικονομίας αλλά και τον αναπροσανατολισμό και την ανασυγκρότηση του ελληνικού παραγωγικού συστήματος.

Νέος Αναπτυξιακός Νόμος

Κατά τον απολογισμό του Υπουργείου Οικονομίας, Υποδομών, Ναυτιλίας και Τουρισμού ανακοινώθηκε ότι έχουν ήδη συσταθεί επιτροπές τόσο για την αξιολόγηση των παλιών επενδυτικών σχεδίων και την καταγραφή των προβλημάτων τους όσο και για την πρόταση νέων ιδεών για τον επικείμενο αναπτυξιακό νόμο.

Παράλληλα η ΓΓΣΙΕ βρίσκεται σε συνεχείς συζητήσεις με ενδιαφερόμενους και εμπλεκόμενους φορείς ενώ έχει δημοσιευτεί ανοικτό κάλεσμα αποστολής προτάσεων ώστε να δοθεί η δυνατότητα πληρέστερης κατάθεσης απόψεων και θέσεων.

Το προσχέδιο του επικείμενου νέου Αναπτυξιακού Νόμου της χώρας, που θα διαμορφωνόταν μετά την αξιολόγηση των προτάσεων και την ολοκλήρωση του εν εξελίξει διαλόγου με τους αρμόδιους φορείς, επρόκειτο να δημοσιευτεί για διαβούλευση με στόχο να εισαχθεί στην Βουλή τον Οκτώβριο του 2015

O αναπτυξιακός νόμος είναι ένα από τα εργαλεία (μαζί με το ΕΣΠΑ κλπ) που συμβάλλουν στην υλοποίηση του αναπτυξιακού σχεδιασμού της χώρας. Είναι προφανές ότι λόγω του σχετικά περιορισμένου μεγέθους του δεν μπορεί να προσδιορίσει την πορεία της. Όμως, οι επιλογές του δείχνουν την κατεύθυνση ανάπτυξης, που προκρίνεται από την Κυβέρνηση για τη μελλοντική πορεία της χώρας.

Α. Βασικές προτεραιότητες του νέου αναπτυξιακού νόμου

Ο σχεδιασμός του νέου αναπτυξιακού νόμου πραγματοποιείται, ενώ η ελληνική οικονομία βρίσκεται ήδη σε επτά χρόνια συνεχούς ύφεσης και συνακόλουθης αποδιάρθρωσης του ελληνικού παραγωγικού συστήματος.

1. Η πρώτη προτεραιότητα του νέου αναπτυξιακού νόμου είναι η διευκόλυνση μετάβασης από μια οικονομία χαμηλής ανταγωνιστικότητας / τεχνολογικής εξειδίκευσης / καινοτομικότητας / εγχώριας προστιθέμενης αξίας, με προβληματικό εμπορικό ισοζύγιο και προβληματικό διεθνώς εμπορικό τομέα, στο ακριβώς αντίθετο. Στο διεθνές περιβάλλον με εντεινόμενες τις ανταγωνιστικές πιέσεις, καθώς οι χαμηλού κόστους παραγωγοί έχουν πλέον πολύ πιο εύκολη πρόσβαση σε κομμάτια υψηλής προστιθέμενης αξίας σε σχέση με το παρελθόν, η στρατηγική ανταγωνιστικότητας κόστους (ιδίως βέβαια του εργατικού κόστους), στρατηγική που δυστυχώς υιοθετήθηκε απόλυτα κατά την μνημονιακή περίοδο, αποτελεί ένα αποτυχημένο και δυνάμει καταστροφικό πλαίσιο για την οικονομική ανάπτυξη της χώρας.

Σε μια εποχή που η πλειοψηφία του διεθνούς εμπορίου πραγματοποιείται μέσω διεθνών αλυσίδων αξίας, το ερώτημα μετατοπίζεται από το αν και κατά πόσο μια χώρα είναι ανταγωνιστική στις αγορές τελικών προϊόντων, προς το κατά πόσο οι επιχειρήσεις της ενσωματώνουν σημαντική προστιθέμενη αξία στις εισαγωγές άλλων χωρών. Στο παρελθόν η ελληνική μεταποίηση συμμετείχε σε τμήματα χαμηλής προστιθέμενης αξίας στις διεθνείς αξιακές αλυσίδες. Η Βασική στόχευση πρέπει να αποτελεί η προώθηση της ένταξης ελληνικών επιχειρήσεων σε διεθνείς αξιακές αλυσίδες, όχι όμως στις κατώτερες κλίμακές τους.

Η υλοποίηση του παραπάνω οράματος εκτιμάται ότι θα επιφέρει σημαντικές ωφέλειες με δύο κεντρικές και αλληλεξαρτώμενες διαστάσεις:

α. στην παραγωγή: αύξηση της ανταγωνιστικότητας και καινοτομίας του ελληνικού παραγωγικού συστήματος με τρόπο βιώσιμο,

β. στο ανθρώπινο δυναμικό: μείωση της ανεργίας, αύξηση της απασχόλησης των νέων και μείωση/αναστροφή της «εκροής εγκεφάλων».

2. Η δεύτερη προτεραιότητα του νέου αναπτυξιακού νόμου αφορά σε πολιτικές ενίσχυσης υφιστάμενων παραγωγικών δομών, που αποτελούν και τον μεγάλο όγκο των περιπτώσεων, όπου η έμφαση θα πρέπει να δοθεί σε:

Πολιτικές διαφοροποίησης και προσαρμογής παραγωγικών δομών, στις οποίες διαπιστώνεται ότι υπάρχει τοπική ή κλαδική επιχειρηματική παράδοση που δεν μπορεί να ανταποκριθεί στις επικρατούσες συνθήκες του διεθνούς ανταγωνισμού, και

Πολιτικές προστασίας παραγωγικών δομών, στις οποίες διαπιστώνονται κρίσιμες αδυναμίες και κίνδυνοι κατάρρευσης των τοπικών οικονομιών λόγω των δυσκολιών, που η επταετής ύφεση επισώρευσε επί του ελληνικού παραγωγικού ιστού.

 
3.. Η τρίτη προτεραιότητα έγκειται στην προσέλκυση Ξένων Άμεσων Επενδύσεων, για την αξιοποίηση του υψηλού επιπέδου ανθρώπινου δυναμικού, των φυσικών πόρων και της γεωγραφικής θέσης της χώρας. Ουσιαστικής όμως σημασίας θεωρείται η ύπαρξη πολλαπλασιαστικών οφελών μέσω της διάχυσης της τεχνολογίας – καινοτομίας και επιχειρηματικότητας, καθώς και των συνεργειών με τις εγχώριες επιχειρήσεις, ώστε να αποτελέσουν έναυσμα για περαιτέρω πραγματοποίηση εγχώριων επενδύσεων.
Ως εκ τούτου, οι προτεραιότητες εστιάζονται στην προσέλκυση κατεξοχήν νέων παραγωγικών επενδύσεων και στη συνέχεια σε εξαγορές υφιστάμενων επιχειρήσεων, ιδιαίτερα εάν υλοποιούν όχι μόνο αναδιάρθρωση, αλλά και επέκταση δραστηριοτήτων.

Βασική προτεραιότητα αποτελούν ο εντοπισμός και η προβολή των επενδυτικών ευκαιριών, καθώς και η διαμόρφωση σύγχρονου επιχειρηματικού περιβάλλοντος για την επένδυση διεθνών κεφαλαίων σε συνδυασμό με εθνική πολιτική για βελτιστοποίηση των ωφελημάτων που μπορούν να επιφέρουν. Για την υποβοήθηση των επενδυτών που έχουν στρατηγική σημασία για τη χώρα μας στις παραπάνω κατευθύνσεις, υπάρχουν ήδη υποστηρικτικές δομές, τόσο για την ενημέρωση, όσο και για τη διαδικασία αδειοδοτήσεων. Θα πρέπει, επομένως να διατηρηθεί η δυνατότητα υποβοήθησης (επιτάχυνση αδειοδοτικής διαδικασίας και διασφάλιση «ασφάλειας δικαίου») για τις επενδύσεις «στρατηγικού χαρακτήρα», ανεξάρτητα εάν αφορούν σε κεφάλαια από την Ελλάδα ή από το εξωτερικό (από ξένους ή έλληνες πολίτες που ζουν στο εξωτερικό), δημοσίου, μεικτού ή ιδιωτικού χαρακτήρα.


Β. Νέες πολιτικές προτεραιότητες, νέα παραγωγικά υποκείμενα

Ο αναπτυξιακός νόμος ως πολύ βασική προτεραιότητα έχει την κινητοποίηση νέων ομάδων δρώντων:

Επιστήμονες: ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της ελληνικής επιχειρηματικότητας είναι το σχετικά χαμηλό μορφωτικό της επίπεδο, που παραπέμπει σε επιχειρηματικότητα ανάγκης· αντίθετα, οι πιο μορφωμένοι αξιοποιώντας την ασφάλεια πιο «θεσμικών» μορφών απασχόλησης προτιμούν τη μισθωτή εργασία, είτε στον ιδιωτικό, είτε στο δημόσιο τομέα.

Μέλη της διασποράς: εδώ ο στόχος είναι διττός, καθώς αφενός η κινητοποίηση σημαντικών κεφαλαίων Ελλήνων επιχειρηματιών, σε μια περίοδο στην οποία οι αποδόσεις στην Ελλάδα μέσο/μακροπρόθεσμα αναμένεται να υπερβούν αυτές του μέσου όρου των αναπτυγμένων χωρών· αφετέρου στη διασύνδεση του ελληνικού παραγωγικού/καινοτομικού συστήματος με διεθνή κέντρα αριστείας, στα οποία οι Έλληνες της διασποράς ήδη απασχολούνται.

Πρωτοβουλίες / προσπάθειες κοινωνικής / αλληλέγγυας / εναλλακτικής / συνεταιριστικής οικονομίας: πρόκειται για έναν τομέα της Οικονομίας ο οποίος, ιδίως σε περίοδο κρίσης μπορεί να προσφέρει σημαντική απασχόληση, αλλά και καινοτομία. Ωστόσο, ο τομέας πάσχει από πρόσβαση σε χρηματοδότηση, αλλά και επιχειρηματικές δεξιότητες, και ως εκ τούτου απαιτείται ευρεία υποστήριξή του.

Επιχειρηματικά δίκτυα: Οι επενδύσεις δικτυώσεων, είτε από επιχειρήσεις που επιθυμούν οι ίδιες να δικτυωθούν, είτε από σχέδια παροχής υποδομών αφορούν σε αρκετά μεγάλες ομάδες επαγγελματιών, συχνά ιδιαίτερα εξωστρεφείς, όπως οι σχεδιαστές προϊόντων.

Νεανική επιχειρηματικότητα: Είναι άμεση ανάγκη να κινητοποιηθεί το δυναμικό της ελληνικής νεολαίας, που παραμένει αργό ή υποαπασχολούμενο και σε σχέση με την επιχειρηματικότητα.

Καινοτομικές / νεοφυείς επιχειρήσεις: Η καινοτομία ορίζεται εδώ ως μια ιδιαίτερα ευρεία έννοια περιλαμβάνοντας καινοτομία προϊόντων, αλλά και διαδικασιών παραγωγής εμπορίας κτλ. και αφορά στην παραγωγή εμπορεύσιμων προϊόντων και υπηρεσιών.


Γ. Κρίσιμες συνιστώσες της εφαρμογής του νέου αναπτυξιακού νόμου

α. Πηγές και τρόποι ενίσχυσης

1) Απομακρυνόμαστε από τη λογική των επιχορηγήσεων και χρησιμοποιούμε νέα χρηματοδοτικά εργαλεία.

Οι παλαιότεροι νόμοι, οι οποίοι σκορπούσαν αλόγιστα και ανεξέλεγκτα επιχορηγήσεις, αναπαρήγαγαν χωρίς βελτίωση την υφιστάμενη διάρθρωση της ελληνικής οικονομίας. Μάλιστα, οι προηγούμενες κυβερνήσεις σώρευσαν τεράστιες οφειλές: υπάρχουν περίπου 6.300 ανολοκλήρωτα επενδυτικά σχέδια με το κατά προσέγγιση ύψος των συμβασιοποιημένων οφειλών του Δημοσίου να εγγίζει τα 5,7 δις (4 δις από το ΠΔΕ και 1,7 δις από το ΕΣΠΑ). Με δεδομένες τις εξαιρετικά περιορισμένες δυνατότητες του ΠΔΕ, ένα μέρος αυτών των οφειλών θα μπορούσε να καλυφθεί με αντικατάσταση των οφειλόμενων επιχορηγήσεων με φοροαπαλλαγές ή με συμψηφισμούς χρεών προς το Δημόσιο.

Η εκτεταμένη χρήση των νέων εργαλείων είναι επιβεβλημένη· όχι μόνο λόγω της δυσχερούς δημοσιονομικής κατάστασης, αλλά κυρίως γιατί δίνουν πολύ μεγαλύτερες δυνατότητες λογοδοσίας στη χρήση του δημόσιου χρήματος. Η τάση απομάκρυνσης από επιχορηγήσεις είναι εμφανής διεθνώς εδώ και πολλά χρόνια, καθώς η γενικευμένη χρήση τους επιφέρει σειρά αρνητικών επιπτώσεων, όπως η διατάραξη του ανταγωνισμού, η φθορά της επιχειρηματικότητας, αλλά και η δημιουργία προϋποθέσεων διαφθοράς.

2) Στηρίζουμε την προσπάθεια επανεκκίνησης της οικονομίας

Επειδή βρισκόμαστε σε περίοδο έντονης οικονομικής κρίσης και υπάρχουν πολλές επιχειρήσεις, που αντιμετωπίζουν τεράστια οικονομικά προβλήματα, παρέχουμε τη δυνατότητα ένταξης στον αναπτυξιακό νόμο για αγορά / συμμετοχή σε επιχειρήσεις με μη εξυπηρετούμενα δάνεια, που αναβιώνουν με νέα επενδυτικά κεφάλαια και επιχειρηματικό σχέδιο (business plan) επικυρωμένο σύμφωνα με την προβλεπόμενη στο το άρθρο 106β του Πτωχευτικού Κώδικα διαδικασία.

3) Επιδιώκουμε μόχλευση των δημοσίων κεφαλαίων, προσέλκυση διεθνών και ελληνικών αποταμιεύσεων

Ένα από τα νέα προς ανάπτυξη χρηματοδοτικά εργαλεία είναι η δημιουργία Εισηγμένων Επενδυτικών Κεφαλαίων μέσω κρατικών ενισχύσεων επιχειρηματικού κινδύνου, για τη χρηματοδότηση ΜΜΕ σε κλάδους και με κριτήρια που θα προσδιορίζει ο αναπτυξιακός νόμος (αύξηση απασχόλησης, υψηλή προστιθέμενη αξία, σημαντικές διασυνδέσεις με την ελληνική οικονομία, εξωστρέφεια, καινοτομία, κλπ).

4) Ξεπερνάμε το πρόβλημα κλίμακας: μικρές ή μεγάλες επιχειρήσεις;

Οι παλαιότεροι αναπτυξιακοί νόμοι διαχρονικά επιδίωξαν την αύξηση του μεγέθους της μέσης ελληνικής επιχείρησης. Οι λόγοι ήταν ποικίλοι, αλλά κυρίως αφορούσαν στη δυνατότητα επίτευξης οικονομιών κλίμακας από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις, καθώς και τη μεγαλύτερη ροπή προς καινοτομία, την οποία το μεγάλο μέγεθος συνεπάγεται. Ωστόσο, αφενός η επίπτωση στην αύξηση του μεγέθους της μέσης ελληνικής επιχείρησης ήταν μικρή, αφετέρου δε, οι καινοτόμες επιδόσεις των ελληνικών επιχειρήσεων παρέμειναν χαμηλότερες των προσδοκιών. Στις τελευταίες δεκαετίες έχει γίνει εμφανές ότι οι οικονομίες κλίμακας μπορεί να παραμένουν πηγή εσωτερικών οικονομιών, αλλά με την αύξηση της σημασίας των εξωτερικών οικονομιών (συγκέντρωσης, αστικοποίησης κλπ), η σημασία των οποίων διευρύνεται λόγω της εντεινόμενης αποκαθετοποίησης, δεν αποτελούν πλέον τον μοναδικό τρόπο επίτευξης οικονομιών. Από την άλλη πλευρά η παραγωγή της καινοτομίας τείνει να πραγματοποιείται στα πλαίσια περισσότερο ή λιγότερο ανοιχτών και εξωτερικευμένων συστημάτων. Ο νέος αναπτυξιακός νόμος οφείλει αφενός να απομακρυνθεί από το φετιχισμό του μεγέθους, χωρίς αυτό να σημαίνει αποκλεισμό των μεγάλων επενδύσεων, και αφετέρου να εστιάσει πέραν από το πιθανό αίτιο και προς το αιτιατό, που δεν είναι άλλο από την επίτευξη οικονομιών και προόδου στην παραγωγή και πρόσληψη καινοτομίας.

5) Υλοποιούμε τον επιτελικό σχεδιασμό

Προκειμένου η οικονομική πολιτική να μπορεί να ανταποκριθεί αποκτώντας τον απαιτούμενο δυναμισμό, προτείνεται η σύσταση ενός επιτελικού οργάνου εθνικής αναπτυξιακής πολιτικής. Στόχοι του οργάνου αυτού θα είναι: α) η παρακολούθηση των εξελίξεων τόσο της ελληνικής οικονομίας, όσο και του ευρύτερου περιβάλλοντος, β) η διαρκής «σάρωση» του ελληνικού παραγωγικού συστήματος για αποτυχίες τόσο της κρατικής παρέμβασης, όσο και της αγοράς, γ) η δυνατότητα παρέμβασης στον ευρύτερο δημόσιο τομέα για την άρση των διαπιστωμένων προβλημάτων και δ) η διατύπωση αρχών στρατηγικής για την ανάπτυξη της χώρας.

β. Διοικητική και διαχειριστική οργάνωση

Μέχρι σήμερα, τόσο η αξιολόγηση των επενδυτικών σχεδίων, όσο και οι έλεγχοι κατά την υλοποίηση τους και ως προς την τήρηση των μακροχρονίων υποχρεώσεών τους, ήταν ανεπαρκείς έως ανύπαρκτοι με αποτέλεσμα την παρουσία ενός αντιπαραγωγικού κλίματος καχυποψίας και αβεβαιότητας.

Η εγκαθίδρυση ενός λιτού, διαυγούς και λειτουργικού συστήματος παρακολούθησης το οποίο θα ελέγχει τις διαδικασίες με τρόπο συστηματικό και αντικειμενικό και, κυρίως, θα αποτελεί ένα πλαίσιο σταθερό χωρίς αλλεπάλληλες παρατάσεις και προσαρμογές, αποτελεί μια ακόμη κρίσιμη παράμετρο της εφαρμογής του Νόμου, μέσω των εγγυήσεων που θα παρέχει για την δίκαιη μεταχείριση των δικαιούχων, αλλά και την προστασία των συμφερόντων του Δημοσίου.